Ածանցավոր բայերը չորս տեսակի են` սոսկածանցավոր, պատճառական, բազմապատկական և կրավորական:
Սոսկածանցներն են՝ ան, են, ն, չ` մեծ-ան-ալ, վախ-են-ալ, գտ-ն-ել, կոր-չ-ել և այլն:
Ուշադրություն
Պարզ և սոսկածանցավոր բայերից կազմվում են պատճառական, բազմապատկական և կրավորական բայեր:
Պատճառական ածանցներն են՝ ացն, եցն, ցն:
Պատճառական բայերը կազմվում են`
1. Ա խոնարհման պարզ և ան սոսկածանցավոր բայերից` ացն ածանցով` խաղալ-խաղացնել, քարանալ-քարացնել:
2. Ե խոնարհման պարզ և են սոսկածանցավոր բայերից` եցն ածանցով` քայլել-քայլեցնել, վախենալ-վախեցնել:
3.Ն, չ սոսկածանցավոր բայերից` ցն ածանցով` հասնել-հասցնել, փախչել-փախցնել:
Կան շատ բայեր, որոնցից ածանցներով պատճառական բայ չի կազմվում: Այսպիսի բայերի պատճառականը կազմվում է տալ բայի հարադրությամբ` բերել-բերել տալ, զարդարել-զարդարել տալ և այլն:
Ուշադրություն
Կան բայեր, որոնցում կա ցն տառակապակցությունը` հարցնել, լցնել,վերցնել, սակայն դրանք պատճառական բայեր չեն, քանի որ առանց ցն -ի ձևեր չունեն:
Բազմապատկական բայերը ցույց են տալիս գործողության կրկնություն:
Բազմապատկական ածանցներն են՝ ատ, ոտ, կոտ, տ` կտրել-կտրատել, խոցել-խոցոտել, թռչել-թռչկոտել, պատռել-պատռտել:
Ուշադրություն
Կան ոտ տառակապակցություն ունեցող բայեր, որոնք բազմապատկական չեն. Դրանք կազմված են ոտ ածանց ունեցող ածականներից` ժանգոտել, ալրոտել, և չունեն իրենց առանց ոտ ածանցի ձևերը:
Ածանցներով բազմապատկական բայեր կազմվում են շատ քիչ բայերից: Բազմապատկական բայեր են կազմվում նաև արմատի կրկնությամբ` վազել-վազվզել, քաշել-քաշքշել և այլն, դարձյալ ոչ բոլոր բայերից:
Ուշադրություն
Սակայն կան արմատի կրկնությամբ այլ բայեր ևս, որոնք բազմապատկական չեն: Սրանց տարբերությունն այն է, որ արմատի կրկնությամբ կազմված բազմապատկական բայերից հնարավոր է վերստանալ պարզը, ինչպես՝ դոփդոփել-դոփել, իսկ արմատի կրկնությամբ ոչ բազմապատկական բայերն ունեն միայն այդ մեկ ձևը: Այսպես՝ քայքայել բայը քայել ձև չունի:
Կազմությամբ կրավորական կոչվում են այն բայերը, որոնց կազմում կա կրավորական ածանց:
Կրավորական ածանցն է վ -ն` գրել-գրվել, կառուցել-կառուցվել, հեռանալ-հեռացվել, կարդալ-կարդացվել:
Բացի ածանցավոր բայերից կան նաև հարադրական բայեր: Դրանք բարդ բառեր են, դրանց բաղադրիչները գրվում են առանձին, բայց իմաստով համարժեք են մեկ բայի՝ բարև տալ-բարևել:
Սխալ կազմած պատճառական բայերն ուղղի՛ր:
Խոսացնել, իջացնել, քնեցնել, հաշտեցնել, լռացնել, ուտացնել, լսեցնել, ճերմակացնել, կարմրացնել, վախացնել, աշխատացնել, հնչեցնել, պարզեցնել, ցավացնել, վստահացնել, ծառայացնել, ապրացնել:
Գործնական աշխատանք․
Քննարկիր հետևյալ աֆորիզմներից 5-ը՝ ըստ ընտրության
► Որքան ավելի շատ սեր, իմաստություն, գեղեցկություն, բարություն թաքցնեք ձեր մեջ, այնքան ավելի շատ կնկատեք դրանք շրջապատող աշխարհում:-Մայր Թերեզա
► Չկա այնպիսի մարդ, որ կատարյալ լինի:-Պլատոն
► Ամենամեծ կույրը նա է, ով չի ուզում տեսնել:-Ջոնաթան Սվիֆթ
► Երբ ասելու ոչինչ չկա, միշտ վատ են խոսում:-Վոլտեր
► Կյանքում, եթե անգամ բարձր դիրք ես զբաղեցնում, բոլորի հետ հավասարի նման եղիր:-Մենանդրոս
► Ամենակարևոր հաղթանակը սեփական «ես»-ի նկատմամբ տարած հաղթանակն է։ Սեփական «ես»-ի կողմից հաղթված լինելը և ամոթ է, և նվաստացուցիչ:-Պլատոն
► Գիտուն հիմարը նա է, ով կարդացել է աշխարհում ամեն բանի մասին և կարդացածը ուղղակի պահել հիշողության մեջ:-Հենրի Շոուշ
► Մարդիկ ծիծաղելի են լինում այն ժամանակ, երբ ուզում կամ ձգտում են լինել ոչ այն, ինչ կան:-Լեոպարդի
► Մարդիկ ճանաչվում են վեճի մեջ և ճանապարհին:-Հերբերտ
► Կրթությունը գիտելիքների քանակը չէ, այլ լիակատար ըմբռնումն ու հմուտ կիրառումն այն ամենի, ինչ գիտես:-Դիստերվեգ
► Մարդը լոկ այն ժամանակ է ինչ-որ բանի հասնում, երբ հավատում է իր ուժերին:-Լյուդվիգ Ֆոյերբախ
► Բռնությունը ստեղծել է առաջին ստրուկներին, վախկոտությունը նրանց հավերժացրել է:-Ժան Ժակ Ռուսո
► Իսկապես ուժեղ մարդն ընդունում է իր թերությունները:-Բալզակ
► Մարդկանց մեծ մասը ընկերակցություն է որոնում ոչ թե որպեսզի լսի, այլ խոսի:-Պոպ
2․ Ինքդ էլ ձևակերպիր երեք, քո կարծիքով, խելացի միտք։
3․ Ձևակերպիր հակիճ․
- Ի՞նչ է երջանկությունը։
- Երջանկությունը դա իմ համար ընտանիքնա
- Ի՞նչ է ընկերությունը։
- Ընկերությունը դա որ մարդիկ իրար կող կողքին են միշտ
- Ի՞նչ է սերը։
- սերը սուտա պարկեք պուլին թքեք պատալուկին
- Ի՞նչ է կրթությունը։
- կրթությունը դա գիտելիքի փողանցումնա
- Ի՞նչ է հայրենիքը։
- Հայրենիքը դա քու ապրած տեղնը
- Ի՞նչ է ընտանիքը։
- Ընտանիքը դա քեզ ամենա մուտիկ և կարևոր մարդիքն են
4․ Կարդա մակբայ թեման։
Գրի՛ր՝ քանի տեսակ են լինում մակբայները և որոնք են դրանք։
Մակբայի յուրաքանչյուր տեսակից երկուական նախադասություն գրի՛ր։
5․ Կարդա կապ թեման։
Գրի՛ր 5 նախադասություն, որտեղ լինեն կապեր։
