451թ. մայիսի 26-Տեղի է ունեցել Ավարայրի ճակատամարտը (Վարդանանց հերոսամարտը):

ճակատամարտ քրիստոնյա հայերի և զրադաշտ պարսիկների միջև 451 թ-ի մայիսի 26-ին: Հայ ժողովուրդն ապստամբել էր պարսիկների դեմ , վերջիններիս հայերին կրոնափոխ անելու պահանջին ի պատասխան: Չնայած ճակատամարտում զոհվեց ապստամբության առաջնորդ Վարդան Մամիկոնյանը, պարսիկները կրեցին ծանր կորուստներ և հետագայում ստիպված էին հրաժարվել հայերին կրոնափոխա անելու մտադրությունից: Հայ ժողովորդն այս ճակատամարտում տարավ բարոյական հաղթանակ:

Մայիսի 26-ի վաղ առավոտյան կողմերը մարտակարգ ընդունեցին: I փուլ – Արեգակը ծագելուն պես հայոց սպարապետը և կաթողիկոսը ոգևորիչ խոսքով դիմեցին իրենց բանակի

ն` հորդորելով հայ ռազմիկներին չերկնչել թշնամուց ու մինչև վերջ կատարել իրենց զինվորական պարտքը: Այնուհետև Հայկական բանակի նետաձիգները մոտեցան գետի հյուսիսային ափին և սկսեցին նետերի տարափ տեղալ թշնամու վրա: Սրան ի պատասխան Պարսից թագավորության բանակի նետաձիգները մոտեցան գետի հարավային ափին ու սկսեցին պատասխան նետաձգությունը: Աղեղնամարտը տևեց բավականին երկար: II փուլ – 10:00-ի մոտակայքում Պարսից թագավորության բանակի թևերը անցան գետը և հարձակվեցին հայկական բանակի թևերի վրա: Սկսված և բավականին երկար տևած համառ հանդիպակաց մարտը Հայկական բանակի աջում հաջողություն չբերեց կողմերից ոչ մեկին, սակայն դրա փոխարեն արդեն 12:00-ի մոտակայքում Հայկական բանակի ձախում թշնամին մղվեց ելման դիրքեր: III փուլ – Զգալով պահի վճռական նշանակությունը՝ Հայկական պահեստազորի ու ձախ թևի մի մասից, ինչպես նաև ծայր ձախի առանձնացված հեծելազորից ստեղծված հատուկ հարվածային ջոկատը Վարդան Մամիկոնյանի անձնական ղեկավարությամբ անցավ վճռական գրոհի, ճեղքեց Պարսից թագավորության բանակի աջ թևի ձախ մասի և կենտրոնի աջ մասի դասավորությունը, ներխուժեց նրա շարքերը ու ծանր կորուստներ պատճառելով փախուստի մատնեց մարտակարգը լիովին կորցրած թշնամուն: Ընդ որում միաժամանակ Հայկական բանակի կենտրոնը և թևերը ևս անցան գետը ու հզոր հարված հասցրին Պարսից թագավորության բանակին, դրանով իսկ առժամանակ կաշկանդելով վերջիններիս գործողությունները և որոշ ժամանակով ապահովելով սպարապետի ջոկատի գործողության ազատությունը: IV փուլ – Հետապնդելով թշնամուն և զարգացնելով հաջողությունը՝ սպարապետի գլխավորած ջոկատը հարձակվեց Պարսից թագավորության բանակի երրորդ շարքի վրա, որը ևս ծանր կորուստներ կրելով դիմեց փախուստի: Դրանից հետո Վարդան Մամիկոնյանի, ինչպես նաև կենտրոնից թշնամու շարքերը ճեղքելով առաջ եկած Վահան Արծրունու ջոկատները հզոր հարված հասցրեցին Մատյան գնդին ու փախուստի մատնեցին նաև անմահ կոչվածներին: V փուլ – Վարդան Մամիկոնյանի և Վահան Արծրունու ջոկատները սկսեցին սրընթաց մանևրներով ծանր հարվածներ հասցնել թշնամու կենտրոնին ու ձախին` նպատակ չունենալով նահանջել և ձգտելով հնարավորինս ծանր կորուստներ պատճառել հակառակորդին: VI փուլ – 15:00-ի մոտակայքում, օգտվելով ընձեռնված դադարից և անմիջական հետապնդման բացակայությունից, Մատյան գունդը ու թշնամու բանակի երրորդ շարքը վերականգնեցին մարտակարգերը ու շրջապատեցին այդ ընթացքում Պարսից թագավորության բանակի աջում ու կենտրոնում հսկայական կոտորած իրականացրած Վարդան Մամիկոնյանի և Վահան Արծրունու ջոկատներին: Սկսվեց համառ ու կատաղի, սակայն խիստ անհավասար մի մարտ, որի արդյունքում, կռվելով մինչև վերջ, ի վերջո ընկան սպարապետն ու Վահան Արծրունին և զոհվեցին նրանց ջոկատների գրեթե բոլոր մարտիկները: VII փուլ – 18:00-ի մոտակայքում Հայկական բանակը ողջ ճակատով նահանջեց և ամուր դիքեր գրավեց գետի հյուսիսային ափին՝ երեք ժամվա ընթացքում ետ մղելով թշնամու բոլոր գրոհները ու հաջող հակագրոհներով շպրտելով վերջինիս ելման դիրքեր: 21:30-ի մոտակայքում մարտը վերջացավ: Գրեթե անմիջապես էլ հրավիրվեց ողջ մնացած նախարարների երեկոյան խորհրդակցություն, որում որոշվեց, որ Հայկական բանակը կատարել է իր մարտական առաջադրանքը, ծանր կորուստներ է պատճառել թշնամուն և ճակատամարտը շարունակելը այլևս իմաստ չունի. ժամանակն է ցրել ուժերը և սկսել պարտիզանական պայքար: VIII փուլ – 23:00-ի մոտակայքում Հայկական բանակը իրականացրեց հաջող նահանջ և հեռացավ մարտադաշտից, իսկ հսկայական կորուստներ կրած Պարսից թագավորության բանակը չհամարձակվեց որևէ կերպ խոչնդոտել դրան:

Ապրիլի 27_1

Դաս 5.5

Դասի հղումը

Դիտե’լ տեսանյութը

Պատասխանել հարցերին

1.Բացատրե’լ հիմնական և անցումային ռասաների առաջացումը: Հիմնական ռասաները ձևավորվել են տարբեր կլիմայական պայմաններում մարդկանց երկար ապրելու և հարմարվելու պատճառով։ Իսկ անցումային ռասաները առաջացել են տարբեր ռասաների ներկայացուցիչների խառնվելու հետևանքով։

2.Ներկայացնե’ հիմնական ռասաների մարդաբանական կարեւոր հատկանիշները: Հիմնական ռասաների մարդաբանական կարևոր հատկանիշներն են մաշկի գույնը, մազերի ձևը, աչքերի, քթի և շուրթերի կառուցվածքը։ Եվրոպեոիդ ռասային բնորոշ է բաց մաշկը, ուղիղ կամ ալիքաձև մազերը և նեղ քիթը։ Մոնղոլոիդ ռասային բնորոշ են դեղնավուն մաշկը, ուղիղ սև մազերը և նեղ աչքերը։ Նեգրոիդ ռասային բնորոշ են մուգ մաշկը, գանգուր մազերը, լայն քիթը և հաստ շուրթերը։

3.Ի՞նչ է <<ցեղը>>,<<ժողովուրդը>>,<<ազգը>>,<<լեզվախումբը>>,<<լեզվաընտանիքը>>:

Ցեղ – մարդկանց փոքր խումբ է, որոնք կապված են արյունակցական կապերով, ունեն ընդհանուր սովորություններ և հաճախ միասին են ապրում։

Ժողովուրդ – նույն տարածքում ապրող մարդկանց խումբ է, որոնք ունեն ընդհանուր պատմություն, մշակույթ և սովորաբար նույն լեզուն կամ մոտ լեզուներ։

Ազգ – մարդկանց կայացած մեծ խումբ է, որը ունի ընդհանուր լեզու, մշակույթ, պատմություն և պետություն կամ պետականության ձգտում։

Լեզվախումբ – այն լեզուների խումբն է, որոնք ունեն ընդհանուր ծագում և նման են իրար։

Լեզվաընտանիք – ավելի մեծ խումբ է, որը միավորում է մի քանի լեզվախմբեր՝ ընդհանուր հին ծագումով լեզուներ (օրինակ՝ հնդեվրոպական լեզվաընտանիք)։

4.Բնութագրե’լ հայ էթնոսի առաջացումը: Հայ էթնոսը ձևավորվել է Հայկական լեռնաշխարհում՝ տեղական հին ցեղերի (խուրրիներ, ուրարտացիներ և այլն) և եկվոր հնդեվրոպական ցեղերի խառնման ու միասին երկար ապրելու արդյունքում։ Ժամանակի ընթացքում նրանք դարձել են մեկ ժողովուրդ՝ հայեր՝ իրենց լեզվով և մշակույթով։

Դաս 5.3 Բնակչության տեղաբաշխումը։Միգրացիա

5.4 Աշխարհի բնակչության կազմը։ Սեռատարիքային կառուցվածքը։ Աշխատանքային ռեսուրսները

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Ինչու՞ է երկրագունդն անհավասարաչափ բնակեցված։ ՛, Երկրագունդը անհավասարաչափ է բնակեցված, որովհետև մարդիկ չեն կարող նույն ձևով ապրել բոլոր վայրերում։ Կան մի քանի հիմնական պատճառներ․

Բնական պայմաններ

Ջրի առկայություն

Ռելիեֆ

Տնտեսական զարգացում

Պատմական և քաղաքական պատճառներ

2. Բնակչության տեղաբաշխման ի՞նչ օրինաչափություններ կան աշխարհում։ աշխարհում բնակչության տեղաբաշխման մի քանի հիմնական օրինաչափություններ կան․

1. Խիտ բնակեցում՝ ծովերի և օվկիանոսների ափերին

2. Խիտ բնակեցում՝ գետերի հովիտներում

3. Խիտ բնակեցում՝ հարթավայրերում

4. Նոսր բնակեցում՝ ծայրահեղ պայմաններում

5. Բնակչության կենտրոնացում որոշ տարածաշրջաններում

6. Քաղաքների աճ

3.Ի՞նչ դեր են ունեցել միգրացիաները պատմական անցած ժամանակաշրջանում։ իգրացիաներըպատմության ընթացքում շատ մեծ դեր են ունեցել․ դրանք փոխել են թե՛ երկրների քարտեզը, թե՛ ժողովուրդների կյանքը։

Ժողովուրդների տարածում և խառնուրդ

Պետությունների ստեղծում և փոփոխություն

Մշակույթների և գիտելիքի տարածում

Տնտեսական զարգացում

Նոր տարածքների բնակեցում

4.Ինչո՞վ է պայմանավորված տարբեր երկրներում տղամարդկանց և կանանց թվի հարաբերակցության տարբերությունը։

տարբեր երկրներում տղամարդկանց և կանանց թվի հարաբերակցությունը տարբեր է մի քանի պատճառներով․

Ծնելիություն

Կյանքի տևողություն

Միգրացիա

Պատերազմներ և հակամարտություններ

Սոցիալական և մշակութային գործոններ

5.Ըստ աշխատունակության’ բնակչության տարիքային ի՞նչ խմբեր են առանձնացնում։ ըստ աշխատունակության բնակչությունը բաժանում են 3 տարիքային խմբերի․

Մինչաշխատունակ տարիք

Աշխատունակ տարիք

Հետաշխատունակ տարիք

Ապրիլ 06_10.04

Դաս 4.1 Աշխարհի քաղաքական բաժանումը,քաղաքական քարտեզ

դաս 4.2 Պետական տարածք պետական սահման

դաս 4.3 Պետությունների խմբավորում

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1.Սահմանել’ քաղաքական քարտեզ հասկացությունը: Քաղաքական քարտեզը աշխարհագրական քարտեզի տեսակ է, որը ցույց է տալիս երկրների, պետությունների և վարչատարածքային միավորների սահմանները, ինչպես նաև դրանց մայրաքաղաքները և խոշոր քաղաքները։

2.Ի՞նչ է պետական սահմանը: Պետական սահմանը այն գիծն է, որը բաժանում է մի պետության տարածքը մյուս պետությունների տարածքներից։

3.Ի՞նչ նշանակություն ունեն սահմանները երկրի համար: Սահմանները երկրի համար ունեն կարևոր նշանակություն, որովհետև դրանք որոշում են պետության տարածքը և ցույց են տալիս, թե որտեղ է գործում նրա իշխանությունը։ Դրանք ապահովում են երկրի անվտանգությունը, կարգավորում մարդկանց ու ապրանքների մուտքն ու ելքը, օգնում են պահպանել օրենքներն ու կարգը, ինչպես նաև նպաստում են հարևան երկրների հետ հարաբերությունների կարգավորմանը և բնական ու տնտեսական ռեսուրսների պաշտպանությանը։

4.Ինչո՞վ են տարբերվում սահմանադրական և բացարձակ միապետությունները: Սահմանադրական և բացարձակ միապետությունները տարբերվում են նրանով, թե որքան իշխանություն ունի միապետը։

Սահմանադրական միապետությունում միապետի իշխանությունը սահմանափակված է օրենքներով և սահմանադրությամբ, իսկ իրական իշխանությունը հիմնականում պատկանում է խորհրդարանին և կառավարությանը։ Միապետը այստեղ ավելի շատ խորհրդանշական դեր ունի։

1]  Բնութագրեք  R տարրի ատոմը  ըստ  հետևյալ  սխեմայի.

ա)  քիմիական  տարրի  նշանը…

N

բ)  կարգաթիվը

7

գ)  ատոմի  բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  թիվը)…

Պրոտոններ = 7
Էլեկտրոն = 7
Նեյտրոններ = 14 – 7 = 7

դ)  պարբերության  համարը ․․․

2-րդ պարբերություն

ե)  խմբի  համարը, ենթախումբը (գլխավո՞ր  է, թե՞ երկրորդական)

5-րդ խմբի գլխավոր ենթախումբ

զ)էլեկտրոնների  բաշխումն  ըստ էներգիական  մակարդակների, լրիվ լրացված :էներգիական մակարդակների  թիվը…

Էլեկտրոնները ըստ էներգիական մակարդակների
2,5
1-ին մակարդակ – 2 էլեկտրոն
2-ին մակարդակ – 5 էլեկտրոն
Լրիվ լրացված մակարդակների թիվը = 1

Է) ո՞ր հատկություններն  են  ավելի  ուժեղ  արտահայտված` մետաղակա՞ն, թե՞ 

      ոչ մետաղական հատկությունները

զ) ինչպիսի՞  պարզ  և  բարդ  նյութերի  օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ  առկա  է  այդ   տարրի  ատոմներ

Պարզ նյութ միայն կազմված ազոտի ատոմներից

N₂ ազոտ գազ

Բարդ նյութեր ազոտ պարունակող միացություններ

HNO₃ ազոտական թթու

2]   Հաշվեք տարրերի զանգվածային բաժինները (%) ամոնիակում HNO3-ում:

H = 1
N = 14
O = 16 × 3 = 48
Mr(HNO₃) = 1 + 14 + 48 = 63
ω(H) = 1 / 63 × 100% = 1.59%
ω(N) = 14 / 63 × 100% = 22.22%
ω(O) = 48 / 63 × 100% = 76.19%